حيله شرعى ربا در واقع گريز از روح قانون شرع با حفظ ظاهر آن است. ديدگاه مشهور فقهى، جواز جيله‌هاى شرعى در رباست، امام خمينى (ره) با استناد به دليل عقلى حيل ربا را جايز نمى‌دانند و روايات مجوز حيل ربا را مخالفت كتاب و سنت قطعى و فاقد حجيت مى‌شمارند. بررسى چهار دليل عمده امام راحل (ره) بر عدم جواز حيل ربا همراه با نقد و اشكال مخالفان، محور بحث و بررسى اين مقاله است.

مفهوم حيل ربا

براى روشن شدن معناى لغوى حيله، گفتار چند نفر از علماى اهل لغت را نقل مى‌كنيم:

الف) راغب اصفهانى در كتاب مفردات كه شامل معانى تفسيرى نيز هست، مى‌گويد:

«الحيلةُ و الحويلة: ما يتوصّل به إلى حالة ما في خفية و أكثر استعمالها فيما في تعاطيه خبث و قد تستعمل فيما فيه حكمة و لهذا قيل في وصف اللّه‌ عزّوجلّ:(و هو شديد المحال». (١)

بنابراين حيله، به معنى به كار گرفتن راه هايى است كه به شكل پنهانى باشد به تعبير

(١) مفردات الفاظ القرآن، ص ١٣٨.